શ્રી અમિત શાહના નેતૃત્વ હેઠળ સહકારી સંસ્થાઓનો ડેટાબેઝ તૈયાર કરવા માટે મંત્રાલયના અવિરત પ્રયત્નો અત્યંત પ્રશંસનીય છે. મોડલ બાય-લોઝથી લઈને એપેક્સ સંસ્થાઓ સુધીના સુધારા અમલમાં મુકાયા છે. દેશના દરેક ગામ સુધી સહકારની પહોંચ વિસ્તારી શકાય તે માટે કૃષિ, ડેરી, મત્સ્યઉદ્યોગ અને મીઠા સહિતની વધારાની 2,00,000 પ્રાથમિક કૃષિ ઋણ સમિતિઓ (PACS) સ્થાપવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. સહકારી સંસ્થાઓમાં પારદર્શિતા અને કાર્યક્ષમતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, પેક્સ (PACS) નું
કોમ્પ્યુટરાઇઝેશન ઝડપી બનાવવામાં આવ્યું છે. શ્રી શાહે રાજ્યો સાથે મળીને સહકારી સંસ્થાઓના પુનરુત્થાનનું નેતૃત્વ કર્યું છે. જૂના સહકારી કાયદાઓમાં યોગ્ય સુધારા કરવામાં આવ્યા છે, અને નવી જોગવાઈઓ દાખલ કરવામાં આવી છે. સહકારી ક્ષેત્રમાં કાનૂની સુધારાના ભાગ રૂપે, બહુ-રાજ્ય સહકારી મંડળીઓ અધિનિયમમાં જરૂરી સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. સહકારી મંડળીઓમાં ચૂંટણીઓની દેખરેખ માટે એક અલગ કેન્દ્રીય સહકારી ચૂંટણી સત્તામંડળની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. પેક્સ (PACS) ને સશક્ત બનાવવા માટે, તેને વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે, અને વિવિધ મંત્રાલયોની યોજનાઓને એકત્રિત કરવામાં આવી છે. યુવાનોને સહકારી આંદોલન સાથે જોડવા માટે અનેક પહેલો શરૂ કરવામાં આવી છે. સહકારી સંસ્થાઓમાં પ્રશિક્ષિત અને કુશળ યુવાનોની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકાર દ્વારા દેશની પ્રથમ ત્રિભુવન સહકારી યુનિવર્સિટીની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, જે આ સત્રથી શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરશે.
આ યુનિવર્સિટીમાં સહકારી મેનેજમેન્ટ, નેતૃત્વ, ઉદ્યોગસાહસિકતા, ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને નીતિ-નિર્માણ જેવા વિષયોમાં વિશેષ કોર્સ આપવામાં આવશે, જેથી વિદ્યાર્થીઓ અને સહકારી ક્ષેત્રના વ્યાવસાયિકોને તાલીમ મળી શકે. આ યુનિવર્સિટી દ્વારા સહકારી બેંકો, માર્કેટિંગ ફેડરેશનો, હાઉસિંગ સોસાયટીઓ, કૃષિ સેવા સંસ્થાઓ અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં કુશળ માનવશક્તિની માંગને અસરકારક રીતે પૂર્ણ કરવામાં આવશે.સરકારી માલિકીની ખાંડ મિલોને સામનો કરવો પડી રહેલા પડકારોનો સામનો કરતા, શ્રી શાહે ખાતરી કરી છે કે તેમને ખાનગી અને જાહેર ક્ષેત્રની મિલોની સાથે સમાન તકો મળે. આવકવેરા પ્રણાલીને તર્કસંગત બનાવવામાં આવી છે, અને તેમની નાણાકીય અવરોધો દૂર કરવામાં આવી છે. બીજ, નિકાસ અને ઓર્ગેનિક પદાર્થો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી ત્રણ રાષ્ટ્રીય સ્તરની સહકારી મંડળીઓની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, જે ખેડૂતોની આવકમાં વધારો કરવામાં ફાળો આપે છે. ભારતની ખાદ્ય સુરક્ષા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને, સહકારી ક્ષેત્રે વિશ્વની સૌથી મોટી અનાજ સંગ્રહ પહેલ હાથ ધરી છે. ગ્રામ પંચાયત સ્તરે સંગ્રહ સુવિધાઓ બનાવવાનું કામ શરૂ થઈ ગયું છે, જેનો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ પહેલાથી જ પૂર્ણ થઈ ગયો છે અને પ્રથમ તબક્કો ચાલી રહ્યો છે.
ખેડૂતોના પડકારોને હળવો કરવા માટે એક નોંધપાત્ર પગલું ભરતા, સહકાર મંત્રાલયે સહકારી મંડળીઓને લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) પર ખેડૂતોના ઉત્પાદન ખરીદવા માટે સત્તા આપી છે. NAFED અને NCCF જેવી સહકારી સંસ્થાઓ હવે કઠોળ અને તેલીબિયાંની MSP-આધારિત ખરીદી સુનિશ્ચિત કરી રહી છે સરકારની પહેલ પર, સહકારી બેંકો હવે જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકો જેવી જ સુવિધાઓનો આનંદ માણી રહી છે. તેમને નવી શાખાઓ ખોલવા અને તેમના વ્યાપારી કામગીરીને વિસ્તૃત કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. રાષ્ટ્રીય સહકારી વિકાસ નિગમ (NCDC) એ તેના ધિરાણ વિતરણમાં અભૂતપૂર્વ વધારો જોયો છે, જેમાં ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે ₹1.75 લાખ કરોડનો અંદાજ છે. આનાથી સહકારી સંસ્થાઓની નાણાકીય ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. છેલ્લા ચાર વર્ષોમાં, સહકાર મંત્રાલયે 60 થી વધુ સીમાચિહ્નરૂપ પહેલ હાથ ધરી છે, જેનાથી દેશભરની સહકારી સંસ્થાઓને ફાયદો થયો છે. ભારતમાં સહકારી ચળવળોની સમૃદ્ધ અને પ્રભાવશાળી પરંપરા છે, જેણે સામાજિક-આર્થિક પરિવર્તનને આગળ ધપાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે, ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને કૃષિ આધારિત અર્થતંત્રોમાં. આજે, દેશમાં 850,000 થી વધુ સહકારી મંડળીઓ છે, જેમાં આશરે 290 મિલિયન નાગરિકો સભ્યો તરીકે ભાગ લે છે. આ મંડળીઓ કૃષિ ઉત્પાદન, ગ્રામીણ નાણાં, આવાસ, માર્કેટિંગ, ગ્રાહક સેવાઓ, ડેરી ક્ષેત્ર, મત્સ્યઉદ્યોગ અને માર્કેટિંગ, ગ્રાહક સેવાઓ, ડેરી ક્ષેત્ર, મત્સ્યઉદ્યોગ અને અન્ય ઉદ્યોગોમાં સક્રિયપણે સંકળાયેલી છે.
